Ở quầy trải nghiệm của một cửa hàng lớn, chiếc máy gập luôn là món được cầm lên nhiều nhất. Khách mở ra, gập vào, xoay ngang xem màn hình lớn cỡ nào.

Rồi họ nhìn bảng giá và đặt máy xuống. Cảnh này lặp lại hàng ngày, và nó tóm khá gọn tình trạng của thị trường smartphone tại Việt Nam và châu Á lúc này.

Máy gập không còn là hàng thử nghiệm. Nhưng nó cũng chưa thành thứ ai cũng mua được.

Vì sao máy gập vẫn đắt sau nhiều năm

Câu trả lời nằm ở tấm nền và bản lề, hai thứ đắt nhất trong máy.

Màn hình gập dùng tấm nền OLED dẻo, phủ lớp kính siêu mỏng hoặc lớp polymer thay cho kính cường lực thông thường. Tỷ lệ tấm nền đạt chuẩn khi sản xuất thấp hơn tấm nền phẳng, nên giá mỗi tấm thành phẩm cao hơn.

Bản lề thì phức tạp hơn nữa. Nó phải chịu hàng trăm nghìn lần gập, giữ cho hai nửa máy khít nhau và không để bụi lọt vào. Một cụm bản lề gồm hàng chục chi tiết nhỏ, nhiều chi tiết gia công chính xác.

Cộng thêm việc mỗi máy gập cần hai màn hình, hai viên pin nhỏ thay vì một viên lớn, thì phần chênh giá so với máy phẳng cùng cấu hình không khó hiểu.

Chúng tôi vẫn nói với khách rằng đây là chuyện đã từng xảy ra với màn hình OLED. Mười năm trước OLED chỉ có ở máy cao cấp nhất, giờ nó xuống tới máy tầm trung. Máy gập nhiều khả năng đi theo đường đó, chỉ là chậm hơn.

Ai đang mua máy gập ở châu Á

Nhóm khách của máy gập khá đặc thù, và nó không giống nhau giữa hai kiểu máy.

Máy gập dạng vỏ sò, kiểu gập đôi theo chiều ngang, có giá mềm hơn hẳn. Nó thu hút người dùng trẻ, phần lớn là nữ, mua vì kích thước bỏ túi và vì kiểu dáng. Đây là dòng kéo doanh số cho cả phân khúc.

Máy gập dạng sổ, mở ra thành màn hình gần bằng máy tính bảng nhỏ, hướng tới người làm việc. Khách của dòng này thường là người hay xem tài liệu, chia đôi màn hình để vừa họp vừa ghi chú.

Về thị trường, Hàn Quốc và Trung Quốc là hai nơi máy gập phổ biến nhất. Ở Trung Quốc có tới năm sáu hãng nội địa cùng bán máy gập, nên cạnh tranh về giá mạnh hơn nhiều so với các nước khác.

Việt Nam thì có một vị trí thú vị. Đây là nơi đặt nhiều nhà máy lắp ráp lớn, nhưng thị trường tiêu thụ máy gập vẫn tập trung ở Hà Nội và TP.HCM.

Theo quan sát của chúng tôi tại các chuỗi bán lẻ, hai công cụ đẩy doanh số máy gập ở Việt Nam vẫn là trả góp không lãi và chương trình thu cũ đổi mới. Rất ít khách trả thẳng toàn bộ.

Những rào cản chưa gỡ được

Giá và tâm lý về độ bền

Rào cản đầu tiên là giá, và nó gắn với thu nhập chứ không gắn với công nghệ. Một chiếc máy gập dạng sổ có giá ngang một chiếc xe máy tầm trung.

Rào cản thứ hai tinh tế hơn: người mua sợ hỏng. Câu hỏi chúng tôi nghe nhiều nhất ở cửa hàng là “gập nhiều có gãy không” và “nếp gấp giữa màn hình có mờ dần không”.

Nỗi lo này có cơ sở. Màn hình gập mềm hơn kính, nên dễ để lại vết ấn nếu bị vật cứng đè. Nếp gấp ở giữa vẫn thấy được khi nhìn nghiêng, dù các thế hệ sau đã mờ đi nhiều nhờ bản lề kiểu giọt nước.

Bụi cũng là điểm yếu. Một số máy gập gần đây đã có kháng nước, nhưng khả năng chống bụi vẫn kém hơn máy phẳng, vì khe bản lề không thể bịt kín hoàn toàn.

Chi phí thay màn hình gập cũng cao hơn nhiều so với thay màn hình phẳng. Đây là con số khách nên hỏi trước khi mua, chứ không phải sau khi làm rơi máy.

Chuỗi cung ứng và bài toán tối ưu sản xuất

Máy gập phụ thuộc vào một nhóm nhà cung cấp rất hẹp. Tấm nền dẻo và bản lề chỉ có vài đơn vị làm được ở quy mô lớn.

Hẹp như vậy nghĩa là một sự cố ở một nhà máy có thể làm chậm cả dòng sản phẩm. Bạn có thể xem thêm bối cảnh này trong bài chuỗi cung ứng linh kiện smartphone trước biến động.

Ở phía nhà máy, giảm giá thành không chỉ đến từ việc mua linh kiện rẻ hơn. Nó còn đến từ việc nâng tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn và cắt chi phí vận hành. Bài AI trong doanh nghiệp công nghiệp tối ưu năng lượng nhà máy nói về hướng này.

Truyền thông và kênh bán

Có một khó khăn ít được nhắc: giải thích cho khách hiểu họ mua cái gì. Với máy phẳng, người bán nói về camera và pin là đủ. Với máy gập, lợi ích nằm ở cách dùng, mà cách dùng thì phải trải nghiệm mới thấy.

Đó là lý do các hãng đầu tư mạnh vào quầy trưng bày và cho khách cầm thử. Phần nội dung truyền thông cũng phải làm khác đi, và bài ứng dụng AI cho phòng marketing thương hiệu điện thoại có bàn tới cách xử lý bài toán này.

Với các đơn vị bán lẻ thiết bị cao cấp, kênh trực tuyến cũng cần chỉn chu tương xứng. Khách bỏ ra vài chục triệu sẽ tra cứu rất kỹ trước khi tới cửa hàng. Nếu bạn đang xây kênh bán riêng, có thể tham khảo thiết kế web TMĐT.

Nên mua máy gập lúc này không

Chúng tôi thường trả lời khách bằng ba câu hỏi ngược lại.

Bạn có thật sự dùng màn hình lớn để làm việc, hay chỉ thích cảm giác mới? Bạn có quen dùng ốp và giữ máy cẩn thận không? Và bạn có chấp nhận chi phí sửa cao hơn khi sự cố xảy ra?

Ba câu trả lời có thì máy gập đáng mua. Nếu chỉ một trong ba là không, bạn nên chờ thêm một hai thế hệ nữa.

Với người muốn thử mà ngân sách hạn chế, dòng vỏ sò là điểm vào hợp lý hơn. Giá thấp hơn đáng kể, và rủi ro cũng nhỏ hơn.

Kết luận

Nhìn vào thị trường smartphone tại Việt Nam và châu Á, máy gập đang ở giai đoạn giữa: không còn là hàng trưng bày, nhưng chưa thành lựa chọn mặc định.

Hướng đi thì khá rõ. Bản lề mỏng dần, nếp gấp mờ dần, kháng bụi tốt lên, và giá dòng vỏ sò tiếp tục hạ. Nếu bạn chưa vội đổi máy, chờ thêm một chu kỳ sản phẩm nữa thường là quyết định hợp lý hơn về mặt tiền bạc.